B­u ®iÖn HuÕ

Thiªn nhiªn vµ con ng­êi Thõa Thiªn- HuÕ.
Th«ng tin lÝnh tr¹m cña triÒu NguyÔn vµ
th«ng tin B­u ®iÖn cña Thùc d©n Ph¸p trªn ®Êt tØnh nhµ

I. Thiªn nhiªn vµ con ng­êi:

Thõa Thiªn HuÕ vèn lµ ®Êt ThuËn Hãa Thõa Tuyªn thêi Lª Th¸nh T«ng, sau bao lÇn biÕn ®éng, ®Õn nay cã tæng diÖn tÝch lµ 5009 km2 víi d©n sè 1.000.458 ng­êi (tÝnh ®Õn th¸ng 12/1997), n»m ë vÞ trÝ 16.00- 16.45 vÜ ®é B¾c, 107.02- 108.10 kinh ®é ®«ng; phÝa B¾c gi¸p Qñang trÞ víi s«ng Mü Ch¸nh; phÝa Nam gi¸p Qñang nam- §µ n½ng víi ®Ìo H¶i V©n; phÝa t©y lµ n­íc b¹n Lµo vµ phÝa ®«ng lµ biÓn. Tßan tØnh ë vµo vÞ trÝ hÑp cña ®Êt n­íc, hÑp bëi n»m gi÷a d·y Tr­êng S¬n trïng ®iÖp nói rõng vµ biÓn ®«ng ch¹y dµi 120 km. Tßan tØnh cã 8 huyÖn lµ A L­íi, Nam ®«ng, Qñang ®iÒn, Phó vang, Phong ®iÒn, H­¬ng Trµ, H­¬ng Thñy, Phó léc vµ thµnh phè HuÕ. Thµnh phè HuÕ kh«ng chØ lµ tØnh lþ mµ cßn lµ trung t©m cña miÒn Trung, trung t©m v¨n hãa du lÞch cña c¶ n­íc.

DiÖn tÝch n«ng nghiÖp cña Thõa Thiªn- HuÕ chØ chiÕm kh«ng qu¸ 1/10 tæng diÖn tÝch (49.107 ha). §a phÇn lµ rõng nói, vïng ®åi, ®Çm ph¸ vµ c¸t tr¾ng. D·y Tr­êng S¬n víi c¸c c¨n cø ®Þa c¸ch m¹ng sinh ra vµ lín lªn trong lßng Tr­êng S¬n ®· l·nh ®¹o nh©n d©n tõ nh÷ng ngµy ®Çu kh¸ng Ph¸p cña vua Hµm Nghi cho ®Õn suèt hai cuéc kh¸ng chiÕn vµ tiÕn vÒ ®ång b»ng gi¶i phãng quª h­¬ng, thèng nhÊt ®Êt n­íc. §­êng mßn Hå ChÝ Minh lµ tuyÕn giao th«ng huyÕt m¹ch trong cuéc kh¸ng chiÕn chèng Mü mµ c¶ thÕ giíi ®Òu biÕt ®Õn. N¬i ®©y m·i m·i l­u gi÷ dÊu ch©n giao liªn víi ®«i vai trÇn vµ ®«i dÐp lèp b¨ng qua mäi s«ng suèi, hang lÌn, nói ®¸ cheo leo, theo suèt chiÒu dµi lÞch sö.

S«ng ngßi Thõa Thiªn- HuÕ kh¸ dµy ®Æc, ®Òu xuÊt ph¸t tõ Tr­êng S¬n. Bèn con s«ng lín lµ ¤ L©u, Bå, Truåi, H­¬ng trong ®ã s«ng H­¬ng lµ dµi nhÊt (88 km- kÓ c¶ hai nh¸nh T¶ tr¹ch vµ H÷u tr¹ch). C¸c s«ng nµy v¾t ngang vïng ®Êt miÒn trung du ®æ vÒ ®ång b»ng chia thªm nhiÒu nh¸nh nhá däc ngang vµ dõng l¹i ë ®Çm ph¸ Tam giang, CÇu Hai. HÖ thèng s«ng ngßi, ®Çm ph¸ ®ã rÊt thuËn lîi cho giao th«ng ®­êng thñy vµ lµ "biÓn b¹c" cung cÊp nhiÒu h¶i s¶n quý, nh­ng víi giao th«ng liªn l¹c (GTLL) trong chèng Ph¸p vµ chèng Mü l¹i lµ nh÷ng trë ng¹i kh«ng nhá, lµ vËt c¶n thö søc chiÕn sÜ giao liªn. Còng chÝnh nhê ®Çm ph¸ ng¨n c¸ch mµ suèt 9 n¨m kh¸ng Ph¸p tØnh nhµ cã c¸c vïng c¨n cø c¸ch m¹ng bÒn v÷ng ë vïng biÓn vµ c¸c ®­êng giao liªn bÊt ngê, biÕn hãa s¸t n¸ch ®Þch. §Çm ph¸, s«ng suèi nhiÒu cµng t«n thªm chiÕn c«ng hiÓn h¸ch cña GTLL tØnh nhµ.

Thiªn nhiªn Thõa Thiªn- HuÕ rÊt kh¾c nghiÖt, l¾m thiªn tai. ChiÕn th¾ng ®­îc n¾ng m­a, b·o lôt trªn vïng ®Êt nµy ®Ó hßan thµnh nhiÖm vô còng lµ nh÷ng chiÕn c«ng hiÓn h¸ch cña chiÕn sÜ giao liªn

Thiªn nhiªn vµ con ng­êi Thõa Thiªn HuÕ cã mét nÒn v¨n hãa l©u ®êi, tiªu biÓu lµ v¨n hãa Phó Xu©n, tøc v¨n hãa truyÒn thèng HuÕ víi nhiÒu nÐt ®éc ®¸o, rÊt riªng. QuÇn thÓ l¨ng tÈm, ®Òn ®µi, cung ®iÖn, thµnh qu¸ch, chïa chiÒn víi c¸c ®Þa danh cña miÒn nói Ngù s«ng H­¬ng ®· biÕn HuÕ thµnh mét trung t©m v¨n hãa vµ du lÞch cña c¶ n­íc, mét di s¶n v¨n hãa cña nh©n läai.

Thõa Thiªn HuÕ cã nhiÒu tËp qu¸n tèt ®Ñp. CÇn cï, chÞu khã, ham häc, giµu lßng yªu n­íc, ®»m th¾m ®Õn dÔ th­¬ng lµ tÝch c¸ch riªng, rÊt riªng khã lÉn víi nh÷ng vïng quª kh¸c.

Thõa Thiªn HuÕ cã nhiÒu mèc son lÞch sö. T¹i nói B©n ë phÝa ®«ng- nam thµnh Phó Xu©n, NguyÔn HuÖ lªn ng«i Hßang ®Õ, xuÊt qu©n ®¹i ph¸ 20 v¹n qu©n Thanh. Lµng D­¬ng Næ vµ tr­êng Quèc häc lµ n¬i B¸c Hå tõng sèng vµ häc tËp lóc thiÕu thêi. LÇu Ngä M«n chøng kiÕn sù thãai vÞ cña B¶o §¹i, chÊm døt chÕ ®é phong kiÕn mÊy ngµn n¨m. Vua Hµm Nghi víi phong trµo CÇn V­¬ng ®· l·nh ®¹o nh©n d©n tØnh nhµ chèng Ph¸p ngay khi chóng ®Æt ch©n lªn x©m l­îc n­íc ta.... Nh­ng chØ tõ khi nh÷ng tæ chøc c¸ch m¹ng tiÒn th©n cña §¶ng ra ®êi, c¸ch m¹ng tØnh nhµ míi ®i tõ th¾ng lîi nµy ®Õn th¾ng lîi kh¸c, cïng c¶ n­íc hßan thµnh th¾ng lîi hai cuéc kh¸ng chiÕn, thu giang s¬n vÒ mét mèi.

Nh÷ng ®Æc ®iÓm vÒ thiªn nhiªn vµ con ng­êi Thõa Thiªn HuÕ nh­ rõng nói, s«ng ngßi, ®Çm ph¸, l¾m m­a nhiÒu n¾ng còng nh­ truyÒn thèng lÞch sö vµ nh÷ng nÐt riªng vÒ con ng­êi cña vïng ®Êt giµu v¨n hãa ®· ®­îc c¸c ®ång chÝ l·nh ®¹o tØnh nhµ vËn dông tµi t×nh, t¹o lËp nªn m¹ng l­íi GTLL ®a d¹ng, réng kh¾p vµ ®Çy biÕn ¶o, lu«n lu«n lµm trßn vµ lµm tèt nhiÖm vô ®¶m b¶o th«ng tin liªn l¹c cho §¶ng, ChÝnh quyÒn vµ nh©n d©n.

VÒ ®Çu trang

II. Th«ng tin lÝnh tr¹m thêi phong kiÕn triÒu NguyÔn:

Th«ng tin liªn l¹c trong c¸c triÒu ®¹i phong kiÕn, tiªu biÓu lµ triÒu ®×nh nhµ NguyÔn chñ yÕu nh»m ®¶m nhiÖm viÖc chuyÓn c«ng v¨n vµ vËt phÈm hµng hãa ®¸p øng nhu cÇu thiÕt yÕu cña Nhµ n­íc chø ch­a ph¶i lµ phôc vô cho nhu cÇu x· héi. Ph­¬ng tiÖn th«ng tin chñ yÕu lµ dïng ngùa, thuyÒn, ch¹y bé, hoÆc dïng trèng ®ång, cê hiÖu, háa hiÖu, chim bå c©u...®Ó chuyÓn lÖnh vµ khiªng c¸n Vua, c¸c quan ®¹i thÇn ®i c«ng c¸n. Ph­¬ng thøc th«ng tin ®iÖn b¸o, ®iÖn thäai, tem th­ cßn lµ ®iÒu xa l¹, m·i ®Õn thêi kú Ph¸p ®« hé míi cã.

D­íi triÒu NguyÔn, søc s¶n xuÊt x· héi vÉn n»m trong khu«n khæ cña ph­¬ng thøc s¶n xuÊt phong kiÕn. BÊy giê ph­¬ng tiÖn giao th«ng d­íi n­íc chØ cã thuyÒn buåm, thuyÒn chÌo tay; trªn bé cã ngùa, voi vµ søc ng­êi gång g¸nh. Sù l¹c hËu vÒ c«ng cô giao th«ng lµm h¹n chÕ tèc ®é th«ng tin truyÒn lÖnh. VÒ chÝnh trÞ, bé m¸y nhµ n­íc TriÒu NguyÔn x©y dùng theo mét m« h×nh Trung ­¬ng tËp quyÒn cao ®é víi trung t©m ®Çu n·o t¹i thµnh phè HuÕ. Mét c¬ cÊu chÝnh trÞ ®éc t«n nh­ vËy tÊt yÕu ®ßi hái mét nhu cÇu TTLL rÊt lín ®Ó phôc vô cho triÒu ®×nh chØ ®¹o c¸c ®Þa ph­¬ng.

Nh÷ng yÕu tè kinh tÕ, chÝnh trÞ, x· héi ®ã quyÕt ®Þnh bé mÆt vµ sù ph¸t triÓn cña TTLL TriÒu NguyÔn. HuÕ lµ thñ ®« cña triÒu ®¹i nªn th«ng tin lÝnh tr¹m cña TT- HuÕ mang tÝnh c¶ n­íc vµ tÝnh chØ ®¹o. GÝup Vua cai qu¶n ®Êt n­íc cã 6 bé (®Õn ®êi Thµnh Th¸i lËp thªm Bé Häc). ThÊp h¬n Lôc bé cã c¸c ViÖn nh­ §« S¸t viÖn, Hµn L©m viÖn, C¬ mËt viÖn...vµ Th«ng ch¸nh sö Ty (nh­ Tæng côc B­u ®iÖn b©y giê). VÒ nh©n sù, ®øng ®Çu Th«ng ch¸nh sö Ty lµ Th«ng ch¸nh sø (cÊp ch¸nh tam phÈm) vµ Th«ng ch¸nh phã sø (cÊp tßng tam phÈm). D­íi cã Viªn Ngäai lang (ch¸nh ngò phÈm), chñ sù (ch¸nh lôc phÈm), t­ vô (ch¸nh thÊt phÈm), hai th­ l¹i b¸t phÈm, hai th­ l¹i cöu phÈm vµ 10 th­ l¹i vÞ nhËp l­u (tøc ch­a vµo ng¹ch phÈm). Thêi Gia Long, th«ng tin lÝnh tr¹m thuéc Bé L¹i (Bé theo dâi c«ng viÖc néi chÝnh). Tõ ®êi Minh M¹ng thuéc Bé Binh.

§Þnh viÖc liªn l¹c c«ng v¨n trªn tßan quèc, triÒu ®×nh ra nh÷ng quy chÕ rÊt cô thÓ. ChuyÓn c«ng v¨n hai chiÒu lªn vµ xuèng tËp trung vµo hai ®Çu mèi chÝnh lµ triÒu ®×nh vµ c¸c tæng ®èc (tØnh lín), tuÇn phñ (tØnh nhá). ViÖc truyÒn ®­a v¨n th­ ®­îc qu©n sù hãa cao. C¸c viªn quan b­u chÝnh lµ c¸c quan vâ, phu tr¹m ë c¸c ®iÕm tr¹m ®Òu lµ lÝnh. LÝnh tr¹m ®­îc trang bÞ ngùa, thuyÒn vµ chiÕu chØ ­u tiªn nªn tèc ®é truyÒn tin hiÖu suÊt cao vµ c«ng v¨n, c«ng hãa ®­îc an tßan. N¨m 1821 Minh M¹ng lÖnh cÊp cho tr¹m ë kinh ®« vµ 6 tr¹m ë Qñang ®øc (tøc phñ Thõa Thiªn) mçi tr¹m 2 ngùa c«ng. §Õn n¨m 1825, tÊt c¶ c¸c tr¹m trong n­íc ®Òu ®­îc cÊp ngùa. ë mçi tØnh cã mét Ty B­u truyÒn do quan ¸n s¸t cai qu¶n. Sè l­îng ®iÕm tr¹m mçi tØnh do triÒu ®×nh quy ®Þnh vµ x©y dùng däc ®­êng c¸i quan. Kháang c¸ch gi÷a hai ®iÕm tr¹m ®­îc quy ®Þnh lµ 4.000 tr­îng (1 tr­îng= 4,24m; 4.000 tr­îng= 17 km). §iÒu hµnh mçi tr¹m lµ ch¸nh ®éi tr­ëng (tßng thÊt phÈm vâ giai) vµ mét ®éi phã (ch¸nh b¸t phÈm vâ giai). Ph¹m vi nghiÖp vô cña ®iÕm tr¹m gåm:

• ChuyÓn v¨n th­, chØ dô cña triÒu ®×nh.
• VËn chuyÓn vËt c«ng (cña ngon vËt l¹, t« thuÕ cña ®Þa ph­¬ng cèng n¹p triÒu ®×nh).
• Cung cÊp ngùa, thuyÒn cho c¸c quan ®i c«ng c¸n.
• Khiªng c¸n quan vµ gia ®×nh quan theo phÈm trËt quy ®Þnh cña triÒu ®×nh.
• N¬i t¹m nghØ ch©n cña c¸c quan ®¹i thÇn vµ c«ng sø trªn ®­êng thùc hiÖn c«ng vô.

§Þnh h¹n ngµy ®Ö tr¹m (tøc hµnh tr×nh ®­êng th­) ®­îc quy ®Þnh cô thÓ tïy theo läai giÊy tê vµ møc ®é quan träng, cã chÕ ®é th­ëng ph¹t nghiªm minh:

• Nh÷ng sí t©u th­îng khÈn cña tæng ®èc hay tuÇn phñ së t¹i tr¸t lÖnh chuyÓn th¼ng, ®i ngay trong ngµy vµo nh÷ng giê quy ®Þnh (giê M·o vµ giê DËu)
• C«ng v¨n cña Bé Binh ë kinh ®« còng tr¸t lÖnh ®i ngay.
• V¨n ®Ö th«ng th­êng cø 3 ngµy ®i mét chuyÕn, ph¸t lÖnh ®­a sang Ty B­u truyÒn chuyÓn ®i.
• Ngßai ra, cø nöa th¸ng mét lÇn c¸c ®Þa ph­¬ng thuéc tØnh Gia ®Þnh vµ B¾c Hµ (Hµ néi) c­ìi ngùa vÒ kinh ®« t©u b¸o gi¸ g¹o.

VÒ thñ tôc ®ãng gãi c«ng v¨n th× ®Õn ®êi vua Th¸nh Tæ Nh©n Hßang ®Õ (n¨m 1832- niªn hiÖu Minh M¹ng thø 13) ®· ®Þnh ra ®iÒu lÖ sö dông èng c«ng v¨n ®Ó ch¹y tr¹m, ®Æt tªn èng lµ "èng hiÖu". "HiÖu" lµ ®Þa danh, kh¾c phÝa trªn. Sè hiÖu lµ sè thø tù cña èng, kh¾c phÝa d­íi. èng hiÖu ®­îc lµm b»ng tre giµ hay gç cøng, trªn ®ã kh¾c tªn c¬ quan ë triÒu ®×nh hay ®Þa ph­¬ng.

Bªn c¹nh viÖc th«ng tin b»ng lÝnh tr¹m, ngùa vµ thuyÒn tr¹m, triÒu ®×nh nhµ NguyÔn còng tæ chøc th«ng tin cê hiÖu vµ quang hiÖu. Vua Gia Long khi míi lªn ng«i ®· tÝnh ®Õn viÖc x©y väng l©u ®Ó b¸o hiÖu b»ng cê nh­ng ch­a thùc hiÖn ®­îc. §Õn n¨m 1837, Minh M¹ng ®· thùc hiÖn: "...cöa biÓn ThuËn An lµ bê biÓn quan yÕu ë Kinh, tõ tr­íc ®Õn nay c¸c thuyÒn ra vµo chØ c¨n cø vµo giÊy tê ë ®ån biÓn b¸o lªn cho nªn chËm trÓ. ChuÈn cho x©y väng l©u ®Ó lµm dÊu hiÖu truyÒn b¸o cïng nhau....". Ph­¬ng thøc th«ng tin cê hiÖu nµy chØ ®­îc thùc hiÖn 1 tuyÕn duy nhÊt trªn. Ngßai ra kh«ng thÊy sö s¸ch ghi thªm tuyÕn nµo kh¸c trong suèt 143 n¨m (1802- 1945) trÞ v× cña 13 v­¬ng triÒu nhµ NguyÔn.

Tãm l¹i, th«ng tin liªn l¹c thêi phong kiÕn triÒu NguyÔn xem ra cã tæ chøc chÆt chÏ, cã mét c¬ quan chuyªn tr¸ch d­íi cÊp Bé (ngang cÊp nh­ TCB§). NghiÖp vô, thÓ lÖ khai th¸c, thêi gian hµnh tr×nh, tæ chøc nh©n sù...®­îc quy ®Þnh kh¸ chu ®¸o. Nã mang mét b¶n s¾c riªng, chuyªn phôc vô cho thÓ chÕ tËp quyÒn vµ mang tÝnh l¹c hËu so víi thêi ®¹i lóc ®ã, chØ cã b­u chÝnh mµ kh«ng cã ®iÖn chÝnh, ch­a hÒ cã mét tæ chøc lo toan cho nh©n d©n. §Æc biÖt, nã ®¶m nhËn c¶ nhiÖm vô cña nghµnh giao th«ng vËn t¶i.

VÒ ®Çu trang

III. B­u ®iÖn cña Thùc d©n Ph¸p trªn ®Êt tØnh nhµ:

Ngµy 27/6/1858, h¹m ®éi Ph¸p tÊn c«ng vµo §µ n½ng, më ®Çu thêi kú vò trang x©m l­îc. Nh­ng bÞ nh©n d©n ta chèng tr¶ quyÕt liÖt, chóng ®µnh ph¶i chuyÓn h­íng tÊn c«ng vµo Nam Bé. N¨m 1862, Sµi gßn- Gia §Þnh vµ c¸c tØnh Nam Bé ®· lµ thuéc ®Þa cña thùc d©n Ph¸p. Trong qu¸ tr×nh x©m l­îc n­íc ta, thùc d©n Ph¸p lu«n sö dông lîi khÝ th«ng tin ®iÖn b¸o- ®iÖn thäai trong qu¸ tr×nh hµnh qu©n x©m l­îc. Vµ cø ®¸nh chiÕm ®­îc tØnh nµo ë Nam bé lµ chóng lËp ngay ®­êng ®iÖn tÝn. TÝnh ®Õn th¸ng 8/1871, tßan Nam bé cã 1200 km d©y trÇn, 36 ®äan c¸p v­ît s«ng vµ 22 tr¹m ®iÖn b¸o. §Ó cã thÓ liªn l¹c vÒ chÝnh quèc, cuèi th¸ng 7/1871 chóng nèi xong ®äan c¸p ngÇm tõ biÓn Vòng Tµu ra tuyÕn c¸p quèc tÕ cña Anh. Tõ ®ã, Sµi gßn cã thÓ liªn l¹c ®iÖn b¸o víi Ch©u ¢u, Singapore, Hång K«ng, NhËt B¶n vµ nhiÒu n­íc kh¸c.

Kháang gi÷a n¨m 1883, Ph¸p cho tµu chiÕn ®¸nh chiÕm cöa ThuËn an, triÒu ®×nh HuÕ buéc ph¶i ký "Hßa ­íc Qóy Mïi". Kháan 9 cña hßa ­íc lµ ®ång ý cho Ph¸p thiÕt lËp ®­êng d©y ®iÖn b¸o trªn bé tõ Sµi gßn ra Qui Nh¬n, §µ n½ng, HuÕ, Vinh vµ Hµ néi. "Hßa ­íc Qóy Mïi" ký ngµy 25/8/1883 th× ngµy 29/11//2883, chÝnh quyÒn Ph¸p ký víi c«ng ty Easteru Extension Austraulia and China Telegraph Company hîp ®ång x©y dùng tuyÕn c¸p biÓn Vòng Tµu- §å S¬n, cã rÏ nh¸nh cöa ThuËn An ®Ó nèi tiÕp mét ®­êng d©y lªn HuÕ. Ngµy 17/2/1884, tuyÕn nµy ®­îc ®­a vµo khai th¸c. §Õn n¨m 1885, chóng x©y thªm tuyÕn ®­êng d©y trÇn HuÕ- §µ n½ng.

Nh­ vËy, tÝnh ®Õn cuèi n¨m 1890, m¹ng l­íi B­u ®iÖn do Ph¸p x©y dùng ®· cã hÇu kh¾p l·nh thæ ViÖt nam. Nam Bé cã 42 B­u côc, Trung bé cã 26 b­u côc vµ B¾c bé cã 36 b­u côc víi tæng sè trªn 10.000 km ®­êng d©y. Sµi gßn liªn l¹c víi c¸c tØnh vµ Hµ néi qua ®­êng d©y trÇn xuyªn B¾c- Nam ch¹y däc ®­êng tµu, nh­ng chØ míi khai th¸c ®iÖn b¸o.

Ngµy 10/3/1876, chiÕc m¸y ®iÖn thäai ®­îc ph¸t minh ®Çu tiªn ë Mü (do nhµ VËt lý Hoa Kú Graham Bell) th× ®Õn n¨m 1878, Ph¸p ®· ®­a 4 m¸y ®iÖn thäai ®Çu tiªn kiÓu Bell vµo ViÖt nam ®Ó thiÕt lËp liªn l¹c gi÷a dinh Thèng ®èc Ph¸p vµ Së gi¸m ®èc ®iÖn tÝn Sµi gßn. Nh­ vËy, liªn l¹c ®iÖn thäai ®­îc du nhËp vµo n­íc ta kh¸ sím.

Tõ cuèi thËp kû thø nhÊt cña thÕ kû XX, th«ng tin VT§ ®· ®­îc Ph¸p ®­a vµo ViÖt nam. §µi thu ph¸t ®Çu tiªn ®­îc thiÕt lËp ë Sµi gßn, sau ®ã lµ Hµ néi, HuÕ, H¶i phßng, §µ n½ng, §µ l¹t.

Trong chiÕn l­îc th«n tÝnh vµ ®« hé ViÖt nam, HuÕ cã vÞ trÝ träng yÕu nªn thùc d©n Ph¸p thiÕt lËp B­u ®iÖn kh¸ sím. B­u côc HuÕ vµ tr¹m ®iÖn tÝn ThuËn An cã tõ ®Çu n¨m 1884. Sau nµy, ë phÝa b¾c s«ng H­¬ng ngay ®Çu cÇu Trµng TiÒn (nay lµ trô së C«ng ty vµng b¹c ®¸ quý) cã thªm mét chi nh¸nh khu vùc.

M¹ng l­íi b­u ®iÖn Thõa Thiªn HuÕ thêi thuéc Ph¸p chØ cã vËy. Nã chØ nh»m phôc vô cho giai cÊp thèng trÞ vµ chÕ ®é ®« hé. §Õn khi Thùc d©n Ph¸p ®ãng qu©n ®­îc trªn ®Êt Thõa thiªn, chóng më réng c¸c dÞch vô b­u ®iÖn, ®Æt tæng ®µi ®iÖn thäai, m¸y khai th¸c ®iÖn b¸o, chÊp nhËn b­u kiÖn, b­u phÈm, Ên phÈm, chuyÓn tiÒn ... nh­ng còng chØ phôc vô cho mét bé phËn th­¬ng gia giµu cã ë HuÕ, cßn th«ng tin tõ tØnh mµ trung t©m lµ triÒu ®×nh HuÕ vÒ c¸c huyÖn vÉn lµ th«ng tin lÝnh tr¹m. NghiÖp vô PHBC ch­a cã. C¸c nhµ xuÊt b¶n b¸o lµm c¶ nhiÖm vô ph¸t hµnh, b­u ®iÖn chØ cã nhiÖm vô chuyÓn ®i nh÷ng gãi b¸o ®· ®­îc c¸c nhµ xuÊt b¶n ®ãng gãi vµ ghi ®Þa chØ n¬i ®Õn.

VÒ ®­êng ®iÖn chØ cã ®«i d©y trÇn liªn tØnh ch¹y däc ®­êng tµu chñ yÕu ®Ó liªn l¹c ®­êng dµi. (TuyÕn c¸p ngÇm ngßai biÓn rÏ vµo HuÕ ë cöa ThuËn an kh«ng cßn sö dông tõ n¨m 1921 do qu¸ tèn kÐm kinh phÝ b¶o d­ìng vµ hay trôc trÆc kü thuËt). C¸c huyÖn cho m·i ®Õn n¨m 1945 vÉn ch­a cã c¸c b­u côc nªn kh«ng cã liªn l¹c ®iÖn b¸o, ®iÖn thäai. Liªn l¹c ®­êng dµi tõ HuÕ cã thÓ khai th¸c víi Qñang TrÞ, §ång Híi, Vinh, §µ n½ng vµ Nha Trang. Liªn l¹c víi Hµ néi ph¶i qua tæng ®µi Vinh, víi Sµi gßn qua §µ n½ng hoÆc Nha Trang.

Theo tµi liÖu l­u tr÷ cña LÞch sö §¶ng bé Qñang TrÞ (b¶n håi ký chÐp tay) th× ë HuÕ xuÊt hiÖn chiÕc m¸y ®iÖn thäai ®Çu tiªn vµo n¨m 1933. Tæng ®µi ë HuÕ lóc ®Çu lµ tõ th¹ch, sau nµy ®­îc thay thÕ b»ng tæng ®µi céng ®iÖn 100 sè råi n©ng dÇn lªn 300 sè nhê ghÐp 3 T§100 sè.

Khai th¸c ®iÖn b¸o cã 2 ph­¬ng thøc lµ moose ©m thanh (truyÒn tÝn hiÖu t¹ch- tÌ trªn ®­êng d©y); moose surbande (in t¹ch- tÌ trªn b¨ng giÊy) vµ teletip truyÒn ch÷. Kháang n¨m 1944, nhê t¹o ®­îc mét tÇn sè ®iÖn b¸o cao h¬n tÇn sè ©m thanh nªn trªn cïng mét ®«i d©y võa khai th¸c c¶ ®iÖn b¸o lÉn ®iÖn thäai (tiÒn th©n cña t¶i ba).

D­íi thêi thuéc ®Þa vµ b¶o hé, ng­êi Ph¸p n¾m gi÷ hÕt c¸c vai trß then chèt trong bé m¸y l·nh ®¹o vµ ®iÒu hµnh s¶n xuÊt. T¹i B­u ®iÖn HuÕ, c¬ cÊu tæ chøc bé m¸y cã c¸c ng¹ch sau:

• §øng ®Çu c«ng së lµ tham vô (commis) lµm chñ sù, ng­êi Ph¸p. §Õn thêi "NhËt thuéc" míi cã ng­êi ViÖt lµm chñ sù. Bªn c¹nh chñ sù cã vµi ba th­ ký gióp viÖc.
• TiÕp ®Õn lµ tham vô hay phã kiÓm sãat viªn. Tham vô cã hai ng¹ch lµ ng¹ch "T©y" vµ ng¹ch "Ta". Muèn ®­îc bæ nhiÖm lµm tham vô ng¹ch "ta" ph¶i cã b»ng cao ®¼ng tiÓu häc - ta th­êng gäi lµ Diplom hay thµnh chung- thi ®ç vµo häc mét líp nghiÖp vô b­u ®iÖn hoÆc ®· kinh qua 5 n¨m lµm c¸n sù. Häc sinh tèt nghiÖp tham sù vµo ng¹ch "ta" míi ®­îc dù thi vµo tham vô ng¹ch "t©y". Tham vô ng¹ch "T©y" sÏ ®­îc chän lµm chñ sù.
• D­íi tham vô lµ c¸n sù vµ ®iÖn tÝn viªn (cßn gäi lµ th­ ký nghiÖp vô)
• §iÖn thäai viªn (telÐphoniste) lµ phô n÷ Ph¸p, chØ ®Õn khi NhËt ®¶o chÝnh Ph¸p chóng míi ®­a phô n÷ HuÕ vµo lµm ë tæng ®µi.
• T¸ sù tøc b­u t¸, ®iÖn t¸.
• KiÓm kh¸ng tøc thî m¸y, ngang víi t¸ sù nh­ng h­ëng l­¬ng cao h¬n.
• Lao c«ng: vÖ sinh m¸y mãc, nhµ cöa vµ phôc vô t¹p vô.

HÖ thèng tæ chøc s¶n xuÊt gåm cã phßng ®iÖn thäai (tæng ®µi), phßng ®iÖn b¸o, phßng khai th¸c b­u chÝnh vµ ghisª. C¸c phßng s¶n xuÊt nµy ®Òu do chñ sù l·nh ®¹o th¼ng. Bé m¸y gi¸n tiÕp rÊt gän nhÑ, kh«ng cã mét phßng ban nµo mµ chØ cã vµi ba th­ ký bªn c¹nh chñ sù.

Ph­¬ng tiÖn vËn chuyÓn b­u chÝnh hîp ®ång víi « t« ngßai ngµnh. C¸c h·ng xe kh¸ch t­ nh©n rÊt thÝch hîp ®ång vËn chuyÓn cho B­u ®iÖn v× trªn ®­êng ®i ®­îc ­u tiªn qua cÇu phµ vµ Ýt khi bÞ kh¸m xÐt, thïng th­ ®Æt trªn nãc trÇn xe. N¨m 1936, tuyÕn ®­êng s¾t xuyªn ViÖt ®­a vµo sö dông, ngµnh B­u ®iÖn ®­îc hîp ®ång vËn chuyÓn vµ ®­îc ­u tiªn mét toa riªng.

VÒ ®Çu trang