B­u ®iÖn HuÕ

Giao th«ng liªn l¹c tõ sau ngµy §¶ng ta thµnh lËp.
(3-2-1930 - CMTT 1945)

Ngµy 3/2/1930, §¶ng Céng s¶n ViÖt nam ra ®êi. LÞch sö d©n téc ViÖt nam b­íc sang mét giai ®äan míi: giai ®äan CM do giai cÊp c«ng nh©n l·nh ®¹o.

ë miÒn Trung, Xø ñy Trung kú ®ãng t¹i NghÖ An cö ®ång chÝ NguyÔn Phong S¾c, Uû viªn TW §¶ng, BÝ th­ Xø ñy vµo HuÕ ®Ó vËn ®éng c¸c tæ chøc céng s¶n trong tØnh hîp nhÊt.

Th¸ng 4/1930, t¹i BÕn Ngù, héi nghÞ hîp nhÊt hai tæ chøc §DCS §¶ng vµ §DCSL§ thµnh §¶ng bé §¶ng céng s¶n VN tØnh. Héi nghÞ th«ng qua ph­¬ng h­íng häat ®éng vµ cö ra BCH TØnh ñy l©m thêi gåm 5 ®ång chÝ do ®ång chÝ Lª ViÕt L­îng lµm BÝ th­. §ång chÝ NguyÔn ChÝ HuyÕn ®­îc cö phô tr¸ch giao th«ng. ChÞ Xin lµ giao th«ng trùc tiÕp cho §¶ng bé. ViÖc cÊp b¸ch hµng ®Çu lóc nµy lµ gi÷ v÷ng liªn l¹c víi Xø ñy. Ngßai tuyÕn cña ®ång chÝ Chuyªn, tuyÕn HuÕ- §µ n½ng do chÞ Hßang thÞ ¸i phô tr¸ch.

H­ëng øng chñ tr­¬ng cña TW §¶ng tæ chøc lÔ Quèc tÕ Lao ®éng 1-5, c¸c ®¶ng viªn, chiÕn sÜ giao th«ng vËn ®éng quÇn chóng kÎ khÈu hiÖu, may cê bóa liÒm, in truyÒn ®¬n, diÔn thuyÕt ...®­îc c¸c giao liªn ®­a tõ HuÕ vÒ r¶i nhiÒu n¬i ë Phó Vang, H­¬ng Thñy, Phó Léc. Phong trµo c¸ch m¹ng kh«ng cßn quÈn quanh ë thÞ x· HuÕ mµ ®· lan nhanh vÒ c¸c huyÖn. C¸c tuyÕn giao th«ng tõ tØnh vÒ c¬ së tù kh¾c h×nh thµnh.

Th¸ng 10/1930, TW §¶ng ra NghÞ QuyÕt, trong ®ã chØ râ: "§¶ng bé th­îng cÊp vµ h¹ cÊp ph¶i liªn l¹c mËt thiÕt lu«n lu«n th× §¶ng víi quÇn chóng míi khái xa nhau. Ph¶i tæ chøc cho nhiÒu c¸ch giao th«ng ®Ó cho c¸c cÊp §¶ng bé xa nhau th­êng th«ng tin tøc cho nhau (TØnh ñy víi Xø ñy, Xø ñy víi TW, Xø ñy nµy víi Xø ñy kh¸c...)". Còng trong thêi gian nµy, sau khi phong trµo X« ViÕt NghÖ TÜnh bÞ ®µn ¸p, thùc d©n Ph¸p t¨ng c­êng khñng bè, lïng b¾t c¸n bé. §ång chÝ L­îng cïng nhiÒu ®ång chÝ c¸n bé giao liªn kh¸c bÞ b¾t. Mét sè ®Çu mèi giao th«ng bÞ mÊt. Tuy vËy, c¸c ®ång chÝ cßn l¹i vÉn t×m c¸ch liªn l¹c víi nhau vµ t¹o lËp víi c¸c ®ång chÝ trong lao Thõa Phñ. Mèi liªn l¹c trong ngßai ®­îc h×nh thµnh b»ng nhiÒu h×nh thøc ®a d¹ng. GhÕ ®¸, hèc c©y ë c«ng viªn Trµng TiÒn tr­íc nhµ lao trë thµnh nh÷ng hép th­ bÝ mËt.

Mét trong nh÷ng häat ®éng tuyªn truyÒn c¸ch m¹ng s«i næi cña nh÷ng n¨m ®Çu míi thµnh lËp §¶ng lµ xuÊt b¶n nhiÒu lo¹i b¸o chÝ. C¸c giao liªn cña 3 tØnh B×nh- TrÞ- Thiªn liªn l¹c víi nhau rÊt chÆt chÏ ®Ó ph©n ph¸t b¸o ®i c¸c n¬i nh­ b¸o TiÕn lªn, TiÕng D©n, Kinh TÕ, T©n V¨n, Nhµnh Lóa, B¹n D©n, Thêi Míi, D©n, Tin Tøc...C¸c läai b¸o ®ã ®­îc giao liªn  chuyÓn vÒ c¬ së b»ng nhiÒu h×nh thøc, nhiÒu con ®­êng bÝ mËt, b¸n c«ng khai, kÓ c¶ qua ®­êng b­u ®iÖn thùc d©n lµ mét lîi khÝ ®Êu tranh trong quÇn chóng, ®Æc biÖt lµ gióp c¸c thanh niªn, häc sinh thªm h¨ng h¸i ®i theo c¸ch m¹ng.

Th¸ng 7/1942, héi nghÞ c¸n bé §¶ng häp t¹i BÕn Tu (Qñang ®iÒn) do ®ång chÝ NguyÔn ChÝ Thanh chñ tr×, qu¸n triÖt NghÞ quyÕt 8 cña TW vµ bÇu l¹i BCH TØnh ñy l©m thêi. Tõ ®ã, ®­êng d©y thªm nhiÒu ®­êng, nhiÒu h­íng.
Th¸ng 1/1944, héi nghÞ TØnh ñy më réng häp t¹i ng· ba S×nh, s¸t n¸ch thµnh phè. Giao liªn ®· ®­a ®ãn vµ b¶o vÖ c¸c ®¹i biÓu vÒ dù häp ®«ng ®ñ. Sau héi nghÞ, c¬ quan TØnh ñy dêi lªn chî XÐp (®­êng Ng« §øc KÕ) nh»m chØ ®¹o phong trµo nhanh nh¹y h¬n. Th­êng vô cö ®ång chÝ T­ Minh phô tr¸ch GTLL. M¹ng l­íi ®­êng d©y l¹i thªm mét lÇn thay ®æi.

T×nh h×nh c¸ch m¹ng ph¸t triÓn tèt nhê ¶nh h­ëng cña phong trµo c¸ch m¹ng thÕ giíi. Qu©n ®ång minh b¾t ®Çu ph¶n c«ng vµ tÊn c«ng phe ph¸t-xÝt. TW liªn tiÕp cö nhiÒu ®ång chÝ vµo c¸c tØnh Trung kú phæ biÕn t×nh h×nh vµ nhiÖm vô míi. TØnh ñy l¹i dêi vÒ Nghi Giang. Mét m¹ng l­íi GTLL liªn hßan tõ Thanh Hãa, NghÖ An vµo ®Õn Qñang nam, Qñang ng·i vµ m¹ng l­íi tõ tØnh vÒ c¸c huyÖn vµ c¬ së kh¸ v÷ng ch¾c, b¶o vÖ an tßan vµ phôc vô ®¾c lùc, kÞp thêi c¸n bé TW, ®Þa ph­¬ng l·nh ®¹o quÇn chóng chuyÓn sang khÝ thÕ c¸ch m¹ng míi. 

Nh÷ng th¸ng ®Çu n¨m 1945, phong trµo c¸ch m¹ng v« s¶n thÕ giíi ®ang trªn ®µ tÊn c«ng ph¸t- xÝt §øc- ý, gi¶i phãng c¸c n­íc §«ng ¢u vµ ®ang tiÕn dÇn vµo sµo huyÖt HÝt- le, chuÈn bÞ më mÆt trËn phÝa §«ng tuyªn chiÕn víi ph¸t- xÝt NhËt. ë trong n­íc, n¹n ®ãi ë B¾c kú x¶y ra ghª gím, lan trµn nhanh vµo c¸c tØnh Trung kú. ë Thõa Thiªn, ®i ®©u còng gÆp ng­êi ®ãi ven ®­êng, ngâ xãm, b·i chî, bÕn s«ng. Bªn c¹nh ®ã, c¬ së §¶ng thªm mét lÇn n÷a bÞ khñng bè g¾t gao. NhiÒu c¸n bé §¶ng, chiÕn sÜ giao liªn sa vµo tay giÆc.

Tõ th¸ng 4/1945, thùc hiÖn chÝnh s¸ch mÞ d©n, ph¸t xÝt NhËt lÇn l­ît th¶ anh chÞ em tï chÝnh trÞ bÞ Ph¸p giam cÇm ë c¸c nhµ lao Bu«n Mª Thuét, §¾c T«, Trµ KhÕ, Lao B¶o, Thõa Phñ ... Phong trµo c¸ch m¹ng ®­îc g©y dùng l¹i kh¾p trong tØnh. Ngµy 23/5/1945, t¹i CÇu Hai, Héi nghÞ TØnh ñy häp më réng, chuÈn bÞ cho cuéc khëi nghÜa th¸ng T¸m lÞch sö. Sau héi nghÞ nµy, l·nh ®¹o TØnh ñy chuyÓn tõ Phó Léc lªn HuÕ ®Ó chØ ®¹o phong trµo kÞp thêi h¬n.

ë c«ng së B­u ®iÖn HuÕ, phong trµo häat ®éng c¸ch m¹ng còng sím n¶y mÇm. Anh Lª Kh¸nh Khang lµm th­ ký giao dÞch ®· cïng víi c¸c anh NguyÔn TÊn, NguyÔn KÌn, Phan Tö Quang thµnh lËp mét tæ chøc c¸ch m¹ng víi tªn gäi lµ MÆt trËn ThuËn Hãa, gÇn ®Õn ngµy CMTT s¸t nhËp víi mÆt trËn NguyÔn Tri Ph­¬ng lµ mÆt trËn chÝnh thèng cña §¶ng bé thµnh mét tæ chøc c¸ch m¹ng thèng nhÊt. Nh÷ng ngµy cña nöa ®Çu th¸ng T¸m, phong trµo c¸ch m¹ng chuÈn bÞ c­íp chÝnh quyÒn trong tßan tØnh nh­ lß than ©m Ø ch¸y, chê ®îi gi©y phót lÞch sö sÏ bïng lªn thµnh ngän löa. NhÊt lµ sau ngµy NhËt ®Çu hµng ®ång minh (15/8/1945), khÝ thÕ c¸ch m¹ng thªm d©ng cao. Kh¾p thÞ x· HuÕ vµ vïng n«ng th«n 6 huyÖn, ®©u ®©u còng rén rµng kh«ng khÝ chuÈn bÞ c­íp chÝnh quyÒn. T¹i c«ng së B­u ®iÖn HuÕ, s¸ng nµo còng ®Çy ng­êi chen nhau xem b¶n tin hµng ngµy vµ bµn luËn s«i næi. C¸c b¸o Cøu quèc, Cê Gi¶i phãng ®­îc giao liªn ®­a vÒ, mäi ng­êi chuyÒn tay nhau ®äc. NhiÒu nh©n viªn B­u ®iÖn tham gia cïng quÇn chóng r¶i truyÒn ®¬n, kÎ khÈu hiÖu vµ thµnh lËp ®éi tù vÖ do anh NguyÔn Träng Täai vµ T«n ThÊt B»ng phô tr¸ch, ®­îc 3 chiÕn sÜ du kÝch Ba T¬ ®Õn huÊn luyÖn qu©n sù ngay trong c«ng së.

Trong mÊy ngµy ®ªm liÒn, tõ 20/8 nh©n d©n kh¾p phè ph­êng cña thÞ x· HuÕ xuèng ®­êng biÓu d­¬ng lùc l­îng gi­¬ng cao cê ®á sao vµng diÔu hµnh qua c¸c ®­êng phè lín vµ c¸c tr¹i lÝnh NhËt. Hµng chôc v¹n quÇn chóng ë c¸c huyÖn ®· s½n sµng, chØ chê lÖnh cña Uû ban khëi nghÜa lµ ®ång läat næi dËy c­íp chÝnh quyÒn.
Tõ tê mê s¸ng ngµy 23/8, c¸c tÇng líp nh©n d©n vµ lùc l­îng tù vÖ vâ trang h×nh thµnh c¸c ®¹o qu©n b¹o lùc rÇm rËp xuèng ®­êng víi b¨ng cê khÈu hiÖu, g­¬m sóng, gi¸o m¸c, gËy géc... , tiÕn vÒ chiÕm gi÷ c¸c c«ng së Ng©n hµng, B­u ®iÖn, Nhµ ®Ìn, C«ng ch¸nh, §µi ph¸t thanh, Tßa sø, Tr¹i lÝnh, dinh TØnh tr­ëng...Trªn mÆt s«ng H­¬ng dµy ®Æc ghe ®ß, cê bay ®á rùc. §Õn 2 giê chiÒu, hµng chôc v¹n quÇn chóng HuÕ vµ c¸c huyÖn kÐo vÒ s©n vËn ®éng ®ãn chµo chÝnh quyÒn c¸ch m¹ng ra m¾t ®ång bµo vµ mÝt- tinh mõng th¾ng lîi.
ë c«ng së B­u ®iÖn HuÕ, cïng r¹ng s¸ng ngµy 23/8, anh Lª Kh¸nh Khang dÉn c¸n bé ViÖt Minh vµo tiÕp qu¶n, niªm phong kÐt s¾t vµ cïng anh em c«ng nh©n thu gi÷ tµi s¶n, thiÕt bÞ m¸y mãc. Lùc l­îng tù vÖ B­u ®iÖn cïng hßa nhËp víi dßng ng­êi kÐo vÒ s©n vËn ®éng Tù do. C¸ch m¹ng th¾ng lîi, UBNDCM ®iÖn b¸o ra TW vµ ®Ò nghÞ cö ph¸i ®ßan ChÝnh phñ vµo tiÕp nhËn sù thãai vÞ cña B¶o §¹i. Hai ngµy sau, ®iÖn cña Trung ­¬ng b¸o vµo cho biÕt ph¸i ®ßan cña ChÝnh phñ gåm c¸c ®ång chÝ TrÇn Huy LiÖu, NguyÔn L­¬ng B»ng vµ Cï Huy CËn sÏ vµo HuÕ dù lÔ chÝnh thøc thãai vÞ cña B¶o ®¹i. Tßan bé anh chÞ em tõ chñ sù ®Õn lao c«ng cña B­u ®iÖn HuÕ ®Òu tù nguyÖn ®i theo c¸ch m¹ng. TÊt c¶ tµi s¶n, m¸y mãc, tæng ®µi ®Òu nguyªn vÑn vµ nhanh chãng æn ®Þnh phôc vô cho chÝnh quyÒn míi.
4 giê chiÒu ngµy 30/8/1945 lµ mèc lÞch sö ®¸ng nhí cña d©n téc ViÖt nam, l¸ cê ®á sao vµng tung bay trªn ®Ønh cét cê Phu v¨n L©u b¸o hiÖu cho tßan nh©n läai biÕt chÕ ®é phong kiÕn ViÖt nam chÊm døt tõ ®©y.

Tãm l¹i, ë thêi kú s¬ khai cña c¸ch m¹ng, c¶ vïng ®Êt, vïng trêi, vïng biÓn bän thùc d©n cßn lµm chñ. GTLL häat ®éng trong sù ®µn ¸p khñng bè g¾t gao nªn ph¶i häat ®éng bÝ mËt vµ c«ng khai tr¸ h×nh víi môc tiªu phôc vô cho mét nhiÖm vô duy nhÊt  lµ ®¶m b¶o liªn l¹c cho c¸c cÊp ñy §¶ng g©y dùng c¬ së ®Ó l·nh ®¹o quÇn chóng ®Êu tranh. GTLL tuy ch­a thµnh tr¹m, thµnh tuyÕn mµ cã ë kh¾p n¬i: trong tr­êng häc, c«ng së, qu¸n s¸ch, hiÖu bu«n, nhµ hµng, trªn tµu háa, d­íi bÕn s«ng... vµ ngay c¶ trong lao tï víi ®ñ h×nh ®ñ d¹ng. Häat ®éng GTLL lu«n lu«n b¸m vµo d©n vµ ®­îc d©n che chë. §Þa bµn häat ®éng chñ yÕu lµ thµnh thÞ, th«n x· vïng ®ång b»ng vµ trung du, vïng rõng nói ch­a ph¶i lµ ®Þa bµn chÝnh. §èi t­îng phôc vô lµ c¸c phong trµo c¸ch m¹ng chø ch­a cã g× cho c¸c nhu cÇu cña x· héi.
Trong bèi c¶nh x· héi cña thêi kú nµy, TTLL kh«ng cã mét ph­¬ng thøc nµo ngßai ®«i ch©n trÇn, nh÷ng ng­êi lµm giao liªn ®· gãp phÇn to lín lµm cho cuéc khëi nghÜa th¸ng T¸m- 1945 ë tØnh nhµ næi dËy ®óng lóc vµ ®ång bé, kh«ng chËm trÔ vµ rÊt nhÞp nhµng víi khÝ thÕ chung cña c¶ n­íc, t¹o thµnh ©m vang vÜ ®¹i trong truyÒn thèng 4000 n¨m dùng n­íc vµ gi÷ níc cña d©n téc.
NhiÒu anh chÞ em c«ng nh©n lµm viÖc cho c«ng së b­u ®Ön Ph¸p sím nhËn ra con ®­êng c¸ch m¹ng ch©n chÝnh, ñng hé vµ tham gia tÝch cùc c¸c nhiÖm vô c¸ch m¹ng giao cho. §ã lµ tiÒn ®Ò tèt ®Ó khi chÝnh quyÒn lÇn ®Çu tiªn vÒ tay nh©n d©n, tßan bé c«ng chøc, nh©n viªn, c«ng nh©n trong c«ng së ®ång läat ®i theo c¸ch m¹ng, phôc vô ®¾c lùc cho chÝnh quyÒn míi. §ã cßn lµ bÖ phãng cho nhiÒu ®ång chÝ sau nµy cã nh÷ng ®ãng gãp lín vµo sù nghiÖp chung cña d©n téc.

VÒ ®Çu trang